દર વર્ષે, બજેટ દિવસ દેશભરમાં ખાસ ઉત્સાહ લાવે છે. સંસદ ભવનથી લઈને સામાન્ય લોકોના ઘરો સુધી બધાની નજર નાણામંત્રીના હાથમાં રહેલી ફાઇલ પર હોય છે, જે દેશની આર્થિક દિશા નક્કી કરે છે. બજેટ સાથે સંકળાયેલી લાલ ફાઇલની પરંપરા હંમેશા સમાચારમાં રહે છે.

આ રંગ ભારતની નાણાકીય ઓળખનું પ્રતીક કેવી રીતે બન્યો?

અંગ્રેજ યુગથી ચાલતી પરંપરા

બજેટ અને લાલ રંગ વચ્ચેનો સંબંધ અંગ્રેજ શાસનકાળથી છે. બ્રિટનમાં, સરકારી અને નાણાકીય દસ્તાવેજો લાલ કવરમાં રાખવામાં આવતા હતા, જેને શક્તિ, ગંભીરતા અને સત્તાવાર નિર્ણયોનું પ્રતીક માનવામાં આવતું હતું.

૧૮૬૦માં ભારતનું પહેલું બજેટ રજૂ કરવામાં આવ્યું ત્યારે આ પરંપરા અપનાવવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ, લાલ ફાઇલ ધીમે ધીમે દેશની આર્થિક નીતિઓ અને સરકારી નિર્ણયોનું પ્રતિક બની ગઈ. આ પરંપરા સ્વતંત્રતા પછી દાયકાઓ સુધી ચાલુ રહી.

શક્તિ અને જવાબદારીનું પ્રતિક

લાલ રંગ લાંબા સમયથી શક્તિ, જવાબદારી અને ગંભીરતા સાથે સંકળાયેલો છે. આ રંગ બજેટ જેવા મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ માટે ખાસ યોગ્ય માનવામાં આવતો હતો, જે દેશની આવક, ખર્ચ, કર નીતિઓ અને વિકાસ યોજનાઓ નક્કી કરે છે.

જનતા માટે, લાલ ફાઇલ ફક્ત એક કવર કરતાં વધુ નથી; તે સરકારની આર્થિક જવાબદારી અને તેના નિર્ણયોના વજનનું પ્રતીક બની ગયું છે.

2019 અને 2021માં પરંપરામાં ફેરફાર

સમય જતાં બજેટ રજૂ કરવાની શૈલી બદલાઈ ગઈ છે. 2019માં, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે પરંપરાગત બ્રીફકેસ છોડી દીધી અને લાલ કાપડની ફાઇલ અપનાવી, જેને પરંપરાગત 'બહી-ખાતા' (ખાતા) જેવું લાગે તે રીતે ફરીથી ડિઝાઇન કરવામાં આવી. આને વસાહતી પરંપરાઓથી વિદાયના સંકેત તરીકે જોવામાં આવ્યું. 2021માં, બજેટ સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. નાણામંત્રીએ લાલ કવરમાં રાખેલા 'મેડ ઇન ઇન્ડિયા' ટેબ્લેટનો ઉપયોગ કરીને બજેટ રજૂ કર્યું.