શિક્ષકો પ્રત્યે આદર અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે દર વર્ષે ૫ સપ્ટેમ્બરના રોજ સમગ્ર ભારતમાં 'શિક્ષક દિવસ' (Teacher's Day) અત્યંત ઉત્સાહ અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. આ ખાસ દિવસ દેશના મહાન વિદ્વાન, તત્વચિંતક, ભારતના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને બીજા રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનની (Dr. Sarvepalli Radhakrishnan) જન્મજયંતિ છે. શિક્ષક તરીકેનું તેમનું યોગદાન અને શિક્ષણ જગત પ્રત્યેનું સમર્પણ અવિસ્મરણીય છે, તેથી જ આ પવિત્ર દિવસને દેશના તમામ શિક્ષકોના સન્માનના દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

5 સપ્ટેમ્બરે ઉજવણીની શરૂઆત પાછળનો રસપ્રદ ઈતિહાસ

શિક્ષક દિવસ ઉજવવા પાછળનો ઈતિહાસ ખૂબ જ પ્રેરણાદાયી છે. વર્ષ ૧૯૬૨માં જ્યારે ડૉ. રાધાકૃષ્ણને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનું પદ સંભાળ્યું, ત્યારે તેમના કેટલાક શિષ્યો અને સ્નેહીજનો તેમના જન્મદિવસની ભવ્ય ઉજવણી માટે તેમની પાસે પરવાનગી લેવા પહોંચ્યા હતા. તે સમયે ડૉ. રાધાકૃષ્ણને અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક જવાબ આપ્યો હતો કે, "મારો જન્મદિવસ અલગથી ઉજવવાને બદલે જો આ ૫ સપ્ટેમ્બરનો દિવસ દેશના તમામ શિક્ષકોના સન્માનમાં 'શિક્ષક દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે, તો તે મારા માટે સૌથી મોટું ગૌરવ હશે." તેમની આ લાગણીને માન આપીને ૧૯૬૨થી દર વર્ષે ૫ સપ્ટેમ્બરે શિક્ષક દિવસ ઉજવવાની ભવ્ય પરંપરા શરૂ થઈ.

ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનનું વ્યક્તિત્વ અને જીવન પરિચય

દેશના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ ડૉ. રાધાકૃષ્ણનનો જન્મ ૫ સપ્ટેમ્બર ૧૮૮૮ના રોજ તામિલનાડુના તિરુતાણી ગામમાં એક સામાન્ય પરિવારમાં થયો હતો. બાળપણથી જ તેમને પુસ્તકોનો બહોળો શોખ હતો અને તેઓ સ્વામી વિવેકાનંદના વિચારોથી ખૂબ પ્રભાવિત હતા. તેઓ પોતે એક આદર્શ શિક્ષક હતા અને તેમણે પોતાનું સમગ્ર જીવન શિક્ષણ તથા ભારતીય તત્વજ્ઞાનના પ્રચારમાં સમર્પિત કરી દીધું હતું. ૧૭ એપ્રિલ ૧૯૭૫ના રોજ ચેન્નઈ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું, પરંતુ તેમના વિચારો અને શૈક્ષણિક મૂલ્યો આજે પણ પ્રેરણા આપી રહ્યા છે.

શિક્ષક દિવસનું મહત્વ અને ઉજવણીની પરંપરા

શૈક્ષણિક અને સામાજિક દ્રષ્ટિએ આ દિવસનું ખૂબ જ વિશેષ મહત્વ છે. સમાજના નિર્માણ અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને ઘડવામાં શિક્ષકોના અવિશ્વસનીય યોગદાન બદલ શાળાઓ અને કોલેજોમાં ખાસ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આ દિવસે વિદ્યાર્થીઓ સાંસ્કૃતિક પ્રદર્શનો, નાટકો અને ગાયન દ્વારા તેમના શિક્ષકો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરે છે અને તેમને ભેટસોગાદો અર્પણ કરે છે. ઉપરાંત, દેશમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે ઉત્કૃષ્ટ સેવાઓ આપનાર શિક્ષકોને આ દિવસે દેશના રાષ્ટ્રપતિના હસ્તે પ્રતિષ્ઠિત 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર'થી સન્માનિત કરવામાં આવે છે.

વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં શિક્ષક દિવસની ઉજવણી

શિક્ષકોના સન્માનની આ પરંપરા માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ચીન, અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ઇન્ડોનેશિયા, ઈરાન, મલેશિયા, બ્રાઝીલ અને પાકિસ્તાન જેવા વિશ્વના અનેક દેશોમાં પણ શિક્ષક દિવસ ઉજવાય છે. જોકે, દરેક દેશમાં તેની તારીખ અને કારણો અલગ-અલગ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, થાઈલેન્ડમાં ૧૬ જાન્યુઆરી, ઈરાનમાં ૨ મે, તુર્કીમાં ૨૪ નવેમ્બર, મલેશિયામાં ૧૬ મે અને પાડોશી દેશ ચીનમાં ૧૦ સપ્ટેમ્બરે શિક્ષક દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.