ભારતમાં, ખાસ કરીને મોટા શહેરોમાં કરોડો લોકો ભાડાના મકાનમાં રહે છે, તેથી મકાન માલિક અને ભાડૂઆત બંનેને પોતાના કાયદાકીય અધિકારોની ખબર હોવી અત્યંત જરૂરી છે. ઘર ભાડે આપતી કે લેતી વખતે માત્ર મૌખિક સમજૂતી કરવાને બદલે હંમેશા લેખિત રેન્ટ એગ્રીમેન્ટ કરાવવું હિતાવહ છે, કારણ કે તે ભવિષ્યના કોઈ પણ વિવાદ કે આર્થિક ટેન્શન સામે મજબૂત કાનૂની સુરક્ષા આપે છે. આ રિયલ એસ્ટેટ એગ્રીમેન્ટ પાછળના મુખ્ય નિયમો અને નિષ્ણાતોની સલાહ નીચે મુજબ છે

૧૧ મહિનાના એગ્રીમેન્ટ પાછળનું અસલી ગણિત મોટાભાગના લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે રેન્ટ એગ્રીમેન્ટ ૧૨ મહિનાના બદલે ૧૧ મહિનાનું જ કેમ બનાવવામાં આવે છે?
નિષ્ણાતોના મતે આની પાછળ રજીસ્ટ્રેશન કાયદો જવાબદાર છે
રજીસ્ટ્રેશનની જરૂર નથી

કાયદા મુજબ, જો કોઈ રેન્ટ એગ્રીમેન્ટ ૧૨ મહિના કે તેથી વધુ સમય માટે બનાવવામાં આવે, તો તેનું સત્તાવાર રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું કાનૂની રીતે ફરજિયાત બને છે.

ખર્ચ અને સમયની બચત
૧૧ મહિનાના ટૂંકા ગાળાના એગ્રીમેન્ટમાં રજીસ્ટ્રેશનની કડાકૂટમાંથી મુક્તિ મળે છે, જેથી ભાડૂઆત અને મકાન માલિક બંનેના પૈસા અને સમય બચે છે. ૧૧ મહિના પૂરા થયા પછી બંને પક્ષોની સહમતિથી ભાડું વધારીને નવું એગ્રીમેન્ટ રિન્યૂ કરી શકાય છે.
મકાન માલિક કઈ પરિસ્થિતિમાં ઘર ખાલી કરાવી શકે?

કોઈપણ મકાન માલિક પોતાની મરજીથી કે અચાનક ભાડૂઆતને ઘર ખાલી કરવા કહી શકતો નથી. જો કે, કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે નીચે દર્શાવેલી 5 શરતો હેઠળ ભાડૂઆત પાસેથી ઘર ખાલી કરાવી શકાય છે

૧. સમયસર ભાડું ન ચૂકવવું
જો ભાડૂઆત સતત કે લાંબા સમય સુધી નક્કી કરેલું ભાડું ચૂકવવામાં નિષ્ફળ રહે તો.
૨. નિયમોનું ઉલ્લંઘન
એગ્રીમેન્ટની શરતો તોડીને મકાનમાં કોઈ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિ કરવી અથવા રહેણાંક પ્રોપર્ટીનો વ્યાપારિક (Commercial) ઉપયોગ કરવો.
૩. પ્રોપર્ટીને નુકસાન
ભાડૂઆત દ્વારા મકાનની માળખાગત સુવિધા કે બિલ્ડિંગને મોટું નુકસાન પહોંચાડવામાં આવે ત્યારે.
૪. બીજાને સબલેટ (ભાડે) આપવું
મકાન માલિકની લેખિત મંજૂરી વિના પોતાના નામે રાખેલું ઘર અન્ય કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિને ભાડે આપી દેવું.
૫. પર્સનલ જરૂરિયાત: જો મકાન માલિકને પોતાના અથવા પોતાના પરિવારના અંગત ઉપયોગ માટે મકાનની તાતી જરૂરિયાત ઊભી થાય.

ભાડૂઆતના કાનૂની અધિકારો જે ખબર હોવી જ જોઈએકાયદો માત્ર મકાન માલિકને જ નહીં, પરંતુ ભાડૂઆતોને પણ મજબૂત રક્ષણ પૂરું પાડે છે

નોટિસ પિરિયડનો હક
એગ્રીમેન્ટ ચાલુ હોય તે દરમિયાન મકાન માલિક અચાનક કે તરત જ ઘર ખાલી કરાવી શકતો નથી. કરાર મુજબ ૧ થી ૩ મહિનાનો 'નોટિસ પિરિયડ' આપવો કાયદેસર રીતે અનિવાર્ય છે.

મૂળભૂત સુવિધાઓની સુરક્ષા
દબાણ લાવવા માટે ભાડૂઆતની વીજળી કે પાણીનું કનેક્શન કાપી નાખવું અથવા તાળું મારી દેવું એ કાનૂની ગુનો બને છે.
સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ રિફંડ

ઘર ખાલી કરતી વખતે ભાડૂઆતને પોતાની એડવાન્સ જમા કરાવેલી સિક્યોરિટી રકમ પરત મેળવવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
એગ્રીમેન્ટ બનાવતી વખતે વાલીઓ અને મકાન માલિકો માટેની ચેકલિસ્ટવિગત મહત્વભાડું અને તારીખદર મહિને ચૂકવવાનું ભાડું અને કઈ તારીખ સુધીમાં આપવું તે સ્પષ્ટ લખો.સેફ્ટી અને વેરિફિકેશન વિવાદોથી બચવા માટે ભાડૂઆતનું 'પોલીસ વેરિફિકેશન' અને આઈડી પ્રૂફ અચૂક તપાસો.મેન્ટનન્સ જવાબદારીઘરની મરમ્મત કે સોસાયટીના મેન્ટનન્સ ચાર્જનો ખર્ચ કોણ ભોગવશે તેની સ્પષ્ટતા કરો.જો આપને આપના વિસ્તાર કે રાજ્ય મુજબ રેન્ટ કંટ્રોલ એક્ટ (Rent Control Act) અથવા સ્ટાંપ ડ્યુટીના ચાર્જ વિશે કોઈ ચોક્કસ કાનૂની માહિતી જોઈતી હોય, તો મને જરૂર જણાવો!