ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં વણસેલી તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ વચ્ચે ચીને ભારતીય ઉદ્યોગજગત પર નવો આર્થિક પ્રહાર કરવાનું શરૂ કર્યું છે. ચીને ભારતીય ઉદ્યોગપતિઓ, એન્જિનિયરો અને કોર્પોરેટ અધિકારીઓ માટે બિઝનેસ વીઝા (Business Visa) ના નિયમો અત્યંત સખત કરી દીધા છે.

આ 'વીઝા એટેક' ના કારણે ભારતમાં સ્માર્ટફોન, ટીવી, હોમ એપ્લાયન્સિસ અને ઓટોમોબાઇલ (વાહનો) ના મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર પર ગંભીર અસર પડી રહી છે. ચીનના આ અણધાર્યા પગલાથી આગામી દિવસોમાં ભારતીય બજારમાં ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ગાડીઓની અછત સર્જાવાની સાથે ભાવવધારો થવાનું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ અંગેનો સવિસ્તાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે:

ભારતમાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓના કારખાનાઓમાં ચીનના આ નવા વલણથી ભારે ચિંતાનો માહોલ છે. ચીની સત્તાવાળા દ્વારા ભારતીય અધિકારીઓના બિઝનેસ વીઝા અરજીઓમાં મોટો કાપ મૂકવામાં આવ્યો છે. જો આ પરિસ્થિતિ લાંબો સમય ચાલુ રહેશે, તો દેશના મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રને મોટો ફટકો પડશે અને સપ્લાય ચેઇન ખોરવાતાં ગ્રાહકોની જેબ પર સીધો આર્થિક બોજ પડશે.

૬૦ થી ૮૦ ટકા વીઝા અરજીઓ સીધી રદ
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી સ્થિતિ એટલી હદે વણસી છે કે ચીન જનારા ભારતીય નિષ્ણાતો અને ઉદ્યોગપતિઓની ૬૦ થી ૮૦ ટકા વીઝા અરજીઓ રદ (Reject) કરવામાં આવી રહી છે. પહેલાં જ્યાં બિઝનેસ વીઝા સરળતાથી મળી જતા હતા, ત્યાં હવે માત્ર ૨૦ થી ૪૦ ટકા અરજીઓને જ મંજૂરી આપવામાં આવી રહી છે.

ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્રના ઉદ્યોગપતિઓના જણાવ્યા અનુસાર, વીઝા મેળવવાની પ્રક્રિયા હવે અત્યંત જટિલ અને લાંબી બનાવી દેવામાં આવી છે. એકવાર વીઝા રદ થયા પછી ફરીથી તમામ દસ્તાવેજી પ્રક્રિયાઓ નવેસરથી કરવી પડે છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર પણ ભારતીય વેપારીઓ વીઝા રિજેક્ટ થવાની વ્યાપક ફરિયાદો કરી રહ્યા છે.

ભારતીય બજાર અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર પર મોટું સંકટ
ભારતમાં બનતા સ્માર્ટફોન, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્ર માટે જરૂરી આધુનિક મશીનરી, સ્પેરપાર્ટ્સ અને ટેકનિકલ સપોર્ટ માટે ભારત આજે પણ ચીન પર નિર્ભર છે. વિવિધ ઉદ્યોગોના આંકડા મુજબ, આશરે ૫૦ ટકા જેટલા ઉપકરણો અને પાર્ટ્સ ચીનથી આયાત થાય છે.

જ્યારે ભારતીય એન્જિનિયરો અને ટેકનિશિયનો ચીન જઈને નવી મશીનરી કે ટેકનોલોજીની તપાસ નહીં કરી શકે, ત્યારે ભારતમાં ચાલી રહેલા મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ થશે. દેશની એક અગ્રણી ઈલેક્ટ્રોનિક્સ કંપનીના મેનેજિંગ ડિરેક્ટરે જણાવ્યું કે, સપ્લાય ચેઈન ખોરવાવાથી કારખાનાઓનું સામાન્ય ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે. ઉત્પાદન ઘટવાનો સીધો અર્થ એ છે કે બજારમાં સામાનની અછત ઊભી થશે અને ભાવમાં વધારો થશે.

ગલવાન ઘાટીની હિંસક ઝડપ બાદ ચીનનો પલટવાર
વૈશ્વિક રાજકારણના નિષ્ણાતોના મતે, ચીનનો આ 'વીઝા એટેક' વર્ષ ૨૦૨૦ માં ગલવાન ઘાટીમાં થયેલી હિંસક ઝડપ પછી ભારત દ્વારા લેવાયેલા કડક નિર્ણયોનો બદલો છે.

ગલવાન ઘટના બાદ નવી દિલ્હીએ ચીની કંપનીઓ અને રોકાણ પર લગામ કસવા માટે 'પ્રેસ નોટ ૩' લાગુ કરી હતી, જેમાં ચીની રોકાણ માટે વિવિધ મંત્રાલયોની મંજૂરી ફરજિયાત બનાવાઈ હતી. ઉપરાંત, ભારતે પણ ચીની નાગરિકો માટે વીઝા નિયમો અત્યંત સખત કરી દીધા હતા અને માત્ર 'પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઈન્સેન્ટિવ' (PLI) સ્કીમ હેઠળ કામ કરતા ટેકનિકલ નિષ્ણાતોને જ મર્યાદિત છૂટ આપી હતી. હવે ચીન ભારતીય વેપારીઓના વીઝા રોકીને એ જ જૂની કડકાઈનો બદલો લેવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. આ સમગ્ર નુકસાન અંગે ભારતીય ઉદ્યોગજગતે કેન્દ્ર સરકાર પાસે કૂટનીતિક સ્તરે બેઇજિંગ સમક્ષ આ મુદ્દો ઉઠાવવાની માંગ કરી છે. સરકારી વર્તુળો આ સ્થિતિથી માહિતગાર છે, જ્યારે નવી દિલ્હી સ્થિત ચીની દૂતાવાસે આ બાબતે મૌન સેવી લીધું છે.