#teamaajkaal

સરકારી નોકરીઓ અને વહીવટી તંત્રમાં ફરજ બજાવતા અધિકારીઓ તેમજ કર્મચારીઓ માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત કડક અને મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ મનમોહનની ખંડપીઠ દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે જો કોઈ સરકારી કર્મચારીની ધરપકડ થાય અને તે ૪૮ કલાકથી વધુ સમય માટે ન્યાયિક કસ્ટડીમાં વિતાવે, તો તેવા સંજોગોમાં તે કર્મચારી આપોઆપ મોકૂફ એટલે કે 'ડીમ્ડ સસ્પેન્ડેડ' ગણાશે. આ પ્રક્રિયા માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગ દ્વારા કોઈ અલગથી સત્તાવાર સસ્પેન્શન ઓર્ડર જાહેર કરવાની બિલકુલ આવશ્યકતા રહેતી નથી.

અદાલતે પોતાના આ ચુકાદામાં વહીવટી નિયમોની સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું છે કે કાયદાકીય જોગવાઈઓ સંપૂર્ણપણે પારદર્શક છે. જ્યારે પણ કોઈ કર્મચારી નિર્ધારિત સમયમર્યાદા કરતાં વધુ સમય જેલમાં રહે છે, ત્યારે મોકૂફીની આ કાનૂની જોગવાઈ પોતાની મેળે જ અમલમાં આવી જાય છે. આ સ્થિતિ ત્યાં સુધી બરકરાર રહે છે જ્યાં સુધી સક્ષમ ઓથોરિટી દ્વારા નિયમ અનુસાર તેની ઔપચારિક સમીક્ષા કરીને તેમાં કોઈ ફેરફાર કે રદ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં ન આવે.
બિહારના સમસ્તીપુર સ્થિત સદર હોસ્પિટલના પ્રશાસક વિશ્વજીત સિંહ સામેના લાંચના પ્રકરણની સુનાવણી દરમિયાન આ માર્ગદર્શિકા સામે આવી હતી. આ અધિકારી સામે કરાર આધારિત કર્મચારીનો પેન્ડિંગ પગાર ચૂકવવાના બદલામાં ૪,૦૦૦ રૂપિયાની લાંચ માગવાનો ગંભીર આક્ષેપ હતો. પટના હાઈકોર્ટે તેમના જામીન રદ કરી દીધા હતા, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે પટના હાઈકોર્ટના હુકમને રદબાતલ ઠેરવીને આરોપી અધિકારીના જામીન ફરીથી બહાલ કરી દીધા છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારી તંત્રમાં ચાલતી ગંભીર અનિયમિતતાઓ સામે આકરી નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. ખંડપીઠે ટિપ્પણી કરી હતી કે ઉચ્ચ સ્તરે બેઠેલા અધિકારીઓ પોતાના માનીતા કે મળતિયા કર્મચારીઓને બચાવી લેવા માટે સસ્પેન્શનના આદેશો જાહેર કરવામાં જાણીજોઈને વિલંબ કરતા હોય છે. ન્યાયાલયના આ કડક વલણને કારણે હવે વહીવટી તંત્રની આ પ્રકારની તમામ છટકબારીઓનો કાયમ માટે અંત આવ્યો છે, કારણ કે કસ્ટડીના નિર્ધારિત કલાકો પૂરા થતાં જ નિયમ સ્વમેળે જ પ્રભાવી બની જાય છે.

અદાલતે એ વાત પર પણ ઊંડું આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું કે આટલા ગંભીર કેસ છતાં તે અધિકારીની મોકૂફી રદ કરી દેવાઈ હતી અને તેને તે જ હોસ્પિટલમાં તેના જૂના પદ પર પુનઃ તહેનાત પણ કરી દેવાયો હતો. SCએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભ્રષ્ટાચારના કેસમાં સંડોવાયેલા આરોપીને જો ફરીથી એ જ મહત્વની ખુરશી પર બેસાડવામાં આવે, તો તે સત્તાનો દુરુપયોગ કરીને સાક્ષીઓને ડરાવી-ધમકાવી શકે છે અને પુરાવાઓ સાથે છેડછાડ કરી શકે છે. આ ગંભીર વહીવટી ક્ષતિને તાત્કાલિક સુધારી લેવા માટે અદાલતે રાજ્ય સરકારને સખત તાકીદ કરી છે.

આ ઉપરાંત, SCએ બીજો એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની સિદ્ધાંત સ્થાપિત કર્યો છે કે લાંચની રકમ નાની છે કે મોટી, તેના આધારે કોઈપણ વ્યક્તિના જામીન રદ કરી શકાય નહીં. અદાલતે ઠરાવ્યું કે જો આરોપીએ અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી જામીનની કોઈપણ શરતોનો ભંગ ન કર્યો હોય, તો માત્ર આક્ષેપિત રકમની ઓછી માત્રાના આધારે કોઈપણ નાગરિકની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા છીનવી શકાતી નથી.