પશ્ચિમ બંગાળના પુરુલિયા જિલ્લામાં જયપુર રાજબારીમાં દુર્ગા પૂજા તેની અનોખી પરંપરા, ઇતિહાસ અને સુવર્ણ મૂર્તિ માટે એક ખાસ સ્થાન ધરાવે છે. દેવી દુર્ગાની સુવર્ણ મૂર્તિ વર્ષના લગભગ 360 દિવસ બેંક લોકરમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. દુર્ગા પૂજાના પ્રસંગે, ષષ્ઠીના રોજ કડક પોલીસ સુરક્ષા હેઠળ બેંક લોકરમાંથી સુવર્ણ મૂર્તિ કાઢીને જયપુર રાજબારીમાં લાવવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન ખાસ સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. પૂજા પૂર્ણ થયા પછી, દશમીના રોજ પોલીસ સુરક્ષા હેઠળ સુવર્ણ મૂર્તિ બેંક લોકરમાં પરત કરવામાં આવે છે.

જયપુર રાજબારીમાં આ પૂજાનું સૌથી મોટું આકર્ષણ દેવી દુર્ગાની સુવર્ણ મૂર્તિ અને ચાંદીનું ચલચિત્ર છે. આ મૂર્તિ બે હાથવાળી સ્વરૂપમાં છે. પુરુલિયા, તેમજ અન્ય જિલ્લાઓ અને રાજ્યોમાંથી મોટી સંખ્યામાં ભક્તો અને પ્રવાસીઓ આ અનોખી મૂર્તિ જોવા માટે જયપુરની મુલાકાત લે છે.

લગભગ 400 વર્ષ જૂની પરંપરા

રાજ પરિવાર પાસેથી મળેલી માહિતી અનુસાર, જયપુર રાજબારીમાં દુર્ગા પૂજા લગભગ 400 વર્ષ જૂની પરંપરા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે રાજા જયસિંહના સમયમાં આ પ્રદેશમાં રાજવી પરિવારની ધાર્મિક પરંપરાઓ શરૂ થઈ હતી. બાદમાં, રાજા કાશીનાથ સિંહના શાસનકાળ દરમિયાન, પૂજા દરમિયાન મંદિરમાં આગ લાગી હતી. ત્યારબાદ, રાજાએ દેવી દુર્ગાની સોનાની મૂર્તિ સ્થાપિત કરવાનો સંકલ્પ કર્યો. શાહી માન્યતા અનુસાર, દેવી દુર્ગાએ રાજા કાશીનાથ સિંહને સ્વપ્નમાં સોનાની મૂર્તિ સ્થાપિત કરવાનું દર્શન આપ્યું હતું.

ત્યારબાદ બનારસના કારીગરોને સોનાની મૂર્તિ અને ચાંદીના ચલચિત્ર બનાવવા માટે બોલાવવામાં આવ્યા હતા. રાજવી પરિવારના જણાવ્યા મુજબ, મૂર્તિ અને ચલચિત્ર બનાવવા માટે મોટી માત્રામાં સોના અને ચાંદીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

ચોરી પછી સુરક્ષામાં ફેરફાર

જયપુર રાજબારીમાં ચોરી થયા બાદ, સુવર્ણ મૂર્તિની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. એવું કહેવાય છે કે ચોરો રાજબારીમાં ઘૂસી ગયા હતા અને ઘણી કિંમતી વસ્તુઓ અને દાગીના લઈને ભાગી ગયા હતા. પોલીસની સલાહને પગલે, પૂજાના દિવસો સિવાય, આખા વર્ષ દરમિયાન સોનાની મૂર્તિને બેંક લોકરમાં રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી આ પરંપરા ચાલુ છે. પૂજા દરમિયાન પોલીસ સુરક્ષા હેઠળ મૂર્તિ રાજબારીમાં લાવવામાં આવે છે અને પૂજા પૂર્ણ થયા પછી બેંક લોકરમાં પરત કરવામાં આવે છે.

દેવીની પૂજાનો ઇતિહાસ

જયપુર રાજવી પરિવારના સભ્ય પ્રશાંત નારાયણ સિંહ દેવના જણાવ્યા મુજબ, આ પૂજા પેઢીઓથી ચાલી રહી છે. તેમણે સમજાવ્યું કે શરૂઆતમાં, માટીની મૂર્તિ અને પરંપરાગત વિધિઓનો ઉપયોગ કરીને પૂજા કરવામાં આવતી હતી. બાદમાં, એક ઘટના પછી, સોનાની મૂર્તિ સ્થાપિત કરવાની પરંપરા શરૂ થઈ.

તેમણે સમજાવ્યું કે રાજા કાશીનાથ સિંહને દેવી દુર્ગાની સુવર્ણ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાનું સ્વપ્ન મળ્યું હતું. ત્યારબાદ, રાજવી પરિવારે તેમના તિજોરીમાંથી સોનું પાછું ખેંચ્યું અને બનારસના કારીગરોને સુવર્ણ પ્રતિમા બનાવવાનું કામ સોંપ્યું. તેમણે એમ પણ સમજાવ્યું કે આજે, સુરક્ષાના કારણોસર, સુવર્ણ પ્રતિમાને બેંક લોકરમાં રાખવામાં આવે છે અને પૂજા દરમિયાન પોલીસ સુરક્ષા હેઠળ રાજબારીમાં લાવવામાં આવે છે. તેમના મતે, પૂજા પહેલા ચાર દિવસ ચાલતી હતી, પરંતુ આ વખતે, પૂજા પાંચ દિવસ ચાલવાનું આયોજન છે.

દેવીની પૂજા કેટલી ભવ્ય છે?

રાજબારીની જૂની પરંપરાઓ સાથે સંકળાયેલા રૂની બેનર્જીએ સમજાવ્યું કે રાજબારીમાં દુર્ગા પૂજા ભવ્ય રીતે ઉજવવામાં આવતી હતી. તે સમયે, હાથી, ઘોડા અને મોટી સંખ્યામાં લોકો રાજબારીમાં હાજર રહેતા હતા, અને પૂજા ખૂબ જ ભવ્ય હતી. જોકે, ચોરી થયા પછી, સુવર્ણ મૂર્તિની સુરક્ષા માટે ખાસ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. તેમણે સમજાવ્યું કે આ પૂજા ષષ્ઠીથી શરૂ થાય છે અને સમગ્ર વ્યવસ્થા કડક પોલીસ દેખરેખ હેઠળ ચલાવવામાં આવે છે. આજે પણ, પૂજા દરમિયાન દૂર-દૂરથી લોકો જયપુર આવે છે, અને મોટી સંખ્યામાં ભક્તો રાજબારીમાં પૂજા કરવા અને સુવર્ણ મૂર્તિ જોવા માટે આવે છે.