પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં સ્થિત વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ દરિયાઈ વેપાર માર્ગ ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સૈન્ય ગતિવિધિઓ તેજ થઈ ગઈ છે. આ તંગદિલી વચ્ચે એક મોટો સવાલ એ ઊભો થયો છે કે, જો અમેરિકા આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ પરથી ઈરાનનો પ્રભાવ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવા માંગે, તો તેણે કેટલી મોટી સૈન્ય તાકાત લગાવવી પડશે?

વૈશ્વિક અખબાર 'વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ'ના એક સત્તાવાર અહેવાલ અનુસાર, હોર્મુઝ પર લશ્કરી વર્ચસ્વ મેળવવું અમેરિકા માટે બિલકુલ આસાન નહીં હોય. આ માટે માત્ર હવાઈ હુમલા પૂરતા નથી, પરંતુ અમેરિકાએ હજારો સૈનિકો અને ડઝનબંધ અત્યાધુનિક યુદ્ધપોતો (Warships) સાથે એક વિશાળ સૈન્ય અભિયાન શરૂ કરવું પડી શકે છે. આ સંભવિત યુદ્ધ વ્યૂહરચના અને લશ્કરી ગણિત અંગેનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં જ દાવો કર્યો હતો કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સંપૂર્ણપણે ખુલ્લી છે અને અમેરિકાના નિયંત્રણ હેઠળ છે. જો કે, વૈશ્વિક શિપિંગ આંકડા કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહ્યા છે. તાજેતરના સૈન્ય હુમલાઓ બાદ આ માર્ગ પરથી પસાર થતા કોમર્શિયલ જહાજોની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ હજી પણ આ વિસ્તારને અત્યંત જોખમી માની રહી છે.

માત્ર હવાઈ હુમલા કે મિસાઈલ સ્ટ્રાઈકથી ઉકેલ નહીં આવે
રક્ષા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે માત્ર મિસાઈલ છોડવાથી કે આકાશમાંથી બોમ્બમારો કરવાથી જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર લાંબા સમય સુધી સુનિશ્ચિત કરી શકાય નહીં. જો અમેરિકા ખરેખર હોર્મુઝને ઈરાનના જોખમથી મુક્ત કરવા માંગતું હોય, તો તેણે કાં તો સતત નૌસૈનિક સુરક્ષા અભિયાન (Naval Escort Mission) ચલાવવું પડશે અથવા તો ઈરાનના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પર સીધી જમીની સૈન્ય કાર્યવાહી (Ground Action) કરવી પડશે.

૧૭,૦૦૦થી વધુ અમેરિકી જવાનો ઈરાનની દહેલીજ પર તૈનાત થઈ શકે
પેન્ટાગોન (અમેરિકી રક્ષા મંત્રાલય) હાલમાં મિડલ ઈસ્ટમાં વધારાના ૧૦,૦૦૦ જમીની સૈનિકો મોકલવા પર ગંભીર વિચારણા કરી રહ્યું છે. આ સિવાય, આશરે ૫,૦૦૦ મરીન કમાન્ડો અને ૮૨મી એરબોર્ન ડિવિઝનના ૨,૦૦૦ પેરાટ્રૂપર્સને ઓલરેડી આ યુદ્ધ ક્ષેત્રમાં રવાના કરી દેવામાં આવ્યા છે. તેનો અર્થ એ થયો કે જો રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ મંજૂરી આપે, તો અમેરિકાના ૧૭,૦૦૦થી વધુ સૈનિકો ઈરાનની સરહદ પાસે ઓપરેશન માટે તૈયાર હશે.

જો કે, વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે આટલી સૈન્ય તાકાત પણ ઈરાન પર સંપૂર્ણ સ્તરના જમીની હુમલા માટે પૂરતી નથી. જો અમેરિકા માત્ર તેલના ટેન્કરોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા માટે નૌસૈનિક સુરક્ષા મિશન શરૂ કરે, તો પણ નિષ્ણાતોના મતે માત્ર એક ઓઈલ ટેન્કરની સુરક્ષા માટે ઓછામાં ઓછા બે યુદ્ધપોત જોઈએ. જ્યારે ૫ થી ૧૦ ટેન્કરોના આખા કાફલાને સુરક્ષિત પસાર કરવા માટે આશરે ૧૨ મોટા યુદ્ધપોતો તૈનાત કરવા પડે તેમ છે.

જમીની અભિયાન અમેરિકા માટે સૌથી ખતરનાક વિકલ્પ
સંરક્ષણ વિશ્લેષકોના મતે, જો અમેરિકા હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીની આસપાસના ઈરાની વિસ્તારો પર સીધું નિયંત્રણ મેળવવા ઈચ્છે, તો તેણે હજારો સૈનિકો સાથે મહિનાઓ સુધી ચાલનારું જમીની યુદ્ધ છેડવું પડશે. ઈરાન પણ લાંબા સમયથી આવા કોઈપણ સંભવિત વૈશ્વિક હુમલાનો સામનો કરવા માટે તૈયારી કરી રહ્યું છે. ઈરાનની શક્તિશાળી 'ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ' (IRGC) પાસે આશરે ૧.૯ લાખ સક્રિય સૈનિકો છે, જ્યારે ઈરાનની નિયમિત સેના પણ તેમની સાથે ખભેખભો મિલાવીને લડવા તૈયાર છે.

અમેરિકાના પૂર્વ રક્ષા અધિકારી ડેવિડ ડેસ રોશેસે વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે, "ઈરાનના પહાડી અને પથરાળ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં જો અમેરિકી સૈનિકો જમીની કાર્યવાહી કરશે, તો તેઓ ચારેય તરફથી થતા ઓચિંતા હુમલાઓ (Guerrilla Warfare) નો શિકાર બની શકે છે." આ જ કારણ છે કે લશ્કરી નિષ્ણાતો હોર્મુઝ પર સૈન્ય નિયંત્રણ મેળવવાના અમેરિકાના આ પ્લાનને અત્યંત ખર્ચાળ, લાંબો અને અમેરિકા માટે સૌથી વધુ જોખમી માની રહ્યા છે.