આજના ઝડપથી વિકસતા સમાજમાં, સંબંધોની વ્યાખ્યાઓ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. જે સંબંધો એક સમયે સામાજિક સ્વીકૃતિ માટે ઝંખતા હતા તે હવે સત્તાવાર સરકારી રેકોર્ડમાં પણ પોતાનું સ્થાન મેળવવા લાગ્યા છે. 2027 ની વસ્તી ગણતરી સાથે સંકળાયેલ એક નવો એફએકયુ આ પરિવર્તનની ઝલક આપે છે. જો કોઈ લિવ-ઇન કપલ સ્થિર સંબંધ ધરાવે છે, તો તેમને પરિણીત તરીકે ગણવામાં આવશે. આ નિર્ણય ફક્ત તકનીકી ગોઠવણ નથી; તે સમાજની બદલાતી માનસિકતાનું સૂચક પણ છે. જો કે, આવા બિન-લગ્ન સંબંધોને લગ્ન સાથે સરખાવવું યોગ્ય છે કે નહીં, અથવા આમ કરવાથી પરંપરાગત મૂલ્યોને નુકસાન થશે કે કેમ તે અંગે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે.

બીજી તરફ આ પગલું એવા લોકો માટે રાહતના સ્ત્રોત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે જેઓ લાંબા સમય સુધી લિવ-ઇન સંબંધોમાં સાથે રહ્યા છે પરંતુ અગાઉ સામાજિક અથવા કાનૂની માન્યતાના અભાવે વિવિધ લાભોથી વંચિત રહ્યા હતા. સરકાર દ્વારા અપનાવવામાં આવેલ આ વલણ વ્યક્તિઓની વ્યક્તિગત પસંદગીઓ અને જીવનશૈલીને વધુ માન આપવા તરફના પગલાનો સંકેત આપે છે. છતાં, સ્થિર સંબંધની ચોક્કસ વ્યાખ્યા અને આ વર્ગીકરણના સંભવિત દુરુપયોગને કેવી રીતે અટકાવવામાં આવશે તે અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા થાય છે. આ જ કારણસર આ નિર્ણય જાહેર ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બન્યો છે.

કેન્દ્ર સરકારે 2027 ની વસ્તી ગણતરી અંગે એક મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા જારી કરી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ભૂતકાળમાં પણ, જો સાથે રહેતા અપરિણીત યુગલો પોતાને પરિણીત તરીકે ઓળખાવતા હતા, તો તેમની માહિતી તે જ આધારે નોંધવામાં આવતી હતી. વસ્તી ગણતરીના ઘર સૂચિ તબક્કોમાં ઘરમાં રહેતા પરિણીત યુગલોની સંખ્યા સંબંધિત ચોક્કસ પ્રશ્નો શામેલ છે. આ તબક્કો કુલ 45 દિવસનો રહેશે. આ પ્રક્રિયામાં સ્વ-ગણતરી માટે 15 દિવસનો સમયગાળો શામેલ હશે, ત્યારબાદ 30 દિવસનો સમયગાળો આવશે જે દરમિયાન સત્તાવાર ગણતરીકારો દ્વારા ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવશે.

નવો નિયમ શું છે? તેનાથી વિવાદ કેમ થયો છે? તેની કેવી અસર પડશે? 2027 ની વસ્તી ગણતરી માટે વિકસાવવામાં આવેલ સ્વ-ગણતરી પોર્ટલ સ્પષ્ટ કરે છે કે જો કોઈ દંપતી પોતાને સ્થિર સંબંધમાં માને છે, તો તેમને પરિણીત ગણવામાં આવશે. નોંધપાત્ર રીતે, આ માટે કોઈપણ પ્રકારના કાનૂની દસ્તાવેજો અથવા પુરાવા પ્રદાન કરવાની જરૂર રહેશે નહીં. પૂરી પાડવામાં આવેલી બધી માહિતી વ્યક્તિના જ્ઞાન અને માન્યતાના આધારે રેકોર્ડ કરવામાં આવશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ડિજિટલ હશે, જેનાથી વ્યક્તિઓ સીધા પોર્ટલ પર તેમના પરિવારનો ડેટા ભરી શકશે.

આ નવી સિસ્ટમમાં 45-દિવસનો ઘર-સૂચિનો તબક્કો શામેલ છે. આ તબક્કાના પ્રથમ 15 દિવસ સ્વ-ગણતરી માટે સમર્પિત રહેશે, જ્યારે બાકીના 30 દિવસ ગણતરીકારો દ્વારા ચકાસણી માટે અનામત રાખવામાં આવશે. આ સુવિધા 15 ભારતીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ હશે અને તેમાં ઘરના સ્થાનનું ભૂ-ટેગિંગ પણ જરૂરી રહેશે. આ પગલાનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ડેટા વધુ સચોટ અને વ્યવસ્થિત રીતે એકત્રિત કરવામાં આવે.

કેન્દ્ર સરકારે વસ્તી ગણતરી અંગે એક મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા જારી કરી છે કે આ માન્યતા ફક્ત વસ્તી ગણતરીના ડેટા સંગ્રહના હેતુ માટે લાગુ પડે છે. તેનો અર્થ એ નથી કે તેમને પતિ અને પત્નીનો કાનૂની દરજ્જો આપવામાં આવશે. તે ફક્ત આંકડાઓને સચોટ રીતે રેકોર્ડ કરવા માટે એક પ્રક્રિયાગત પદ્ધતિ છે, જેનાથી વાસ્તવિક સામાજિક માળખાને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ મળે છે.