લગભગ આઠ મહિનાના પ્રતિબંધો પછી, ઈરાને ભારતીય વાણિજ્યિક જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી કોઈપણ અવરોધ વિના પસાર થવાની મંજૂરી આપી છે. આ મુક્તિમાં ચીન, ઇરાક અને કતારના જહાજોનો પણ સમાવેશ થાય છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી આ માર્ગે પસાર થતા જહાજો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ નિર્ણય ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ભારતનું લગભગ 40% ક્રૂડ ઓઇલ આ માર્ગે આવે છે, અને દેશની લગભગ 90% LPG જરૂરિયાતો પણ આ માર્ગે પૂરી થાય છે.

પ્રતિબંધોમાં રાહત આપવાથી ક્રૂડ ઓઇલ અને રસોઈ ગેસના પુરવઠામાં વિક્ષેપો અંગેની ચિંતાઓ દૂર થઈ છે. આનાથી સ્થાનિક ઉર્જાના ભાવ પર દબાણ પણ ઓછું થઈ શકે છે. જો કે, LPGના ભાવ તાત્કાલિક ઘટશે તેની કોઈ ગેરંટી નથી. તેની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને અન્ય આર્થિક પરિબળો પર આધારિત રહેશે.

ઈરાને કયા પ્રતિબંધો હટાવ્યા છે?

ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિ અનુસાર, ઈરાને ભારત, ચીન, ઈરાક અને કતારના વાણિજ્યિક જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં પરિવહન પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ આપી છે. આ ચાર દેશોના જહાજો હવે કોઈપણ અવરોધ વિના આ માર્ગનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

ઈરાની અધિકારીઓએ આ નિર્ણયને પરસ્પર હિતોના આધારે ગણાવ્યો છે, જેમાં ભારતથી ઈરાન દવાઓની અવરજવરને ઉદાહરણ તરીકે ટાંકીને જણાવ્યું છે. આશા છે કે આ મુક્તિ ભારતીય દવાઓ માટે ઈરાન સુધી સરળ પહોંચની સુવિધા આપશે અને બંને દેશો વચ્ચે સતત વાણિજ્યિક શિપિંગ સુનિશ્ચિત કરશે.

આ મુક્તિનો અર્થ એ નથી કે સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવું દરેક દેશ માટે સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે. ઈરાને જણાવ્યું હતું કે તે ભારતીય અને ચીની જહાજો પાસેથી પરિવહન ફી વસૂલશે. જો કે, કતારી જહાજોને કોઈપણ પરિવહન ફી વિના પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. ફીની રકમ હજુ સુધી નક્કી કરવામાં આવી નથી.
ભારત માટે આ માર્ગ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ભારતની ઉર્જા આયાત માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. દેશની લગભગ 40% ક્રૂડ ઓઇલ આ માર્ગ દ્વારા આવે છે. ભારત રસોઈ ગેસ માટે આ માર્ગ પર વધુ નિર્ભર છે, કારણ કે દેશની લગભગ 90% LPG જરૂરિયાતો આ માર્ગ દ્વારા પૂર્ણ થાય છે.

આનાથી શિપિંગ પ્રતિબંધોને કારણે ગલ્ફ દેશોમાંથી પુરવઠામાં વિલંબ અથવા વિક્ષેપ થવાની ચિંતા ઉભી થઈ છે. પુરવઠામાં કોઈપણ વિક્ષેપ ભારતમાં ઉપલબ્ધતા પર દબાણ લાવી શકે છે અને આયાતકારો માટે ખર્ચમાં વધુ વધારો કરી શકે છે. આ છૂટછાટ સાથે, ગલ્ફ દેશોમાંથી આવતા ભારતીય ગેસ ટેન્કરો હવે ભારતીય બંદરો સુધી વધુ સુરક્ષિત રીતે અને વિક્ષેપ વિના પહોંચી શકશે.

પરિવહન ફરી શરૂ થવાથી સ્થાનિક બજારમાં LPG ઉપલબ્ધતામાં સુધારો થવાની અપેક્ષા છે. આનાથી રૂટ પરના પ્રતિબંધોને કારણે ક્રૂડ ઓઇલ અને રસોઈ ગેસ માટે પુરવઠા શૃંખલા ખોરવાઈ શકે તેવા તાત્કાલિક જોખમમાં પણ ઘટાડો થયો છે.

શું LPG, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઘટી શકે છે?

પુરવઠા શૃંખલા ફરી શરૂ કરવાથી મર્યાદિત ઉપલબ્ધતા અને ઊંચા આયાત ખર્ચને કારણે થતા દબાણમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. જ્યારે પુરવઠો વધુ વિશ્વસનીય બનશે, ત્યારે બજાર ભાવ સ્થિર રહી શકે છે અથવા તો ઘટી પણ શકે છે. પ્રતિબંધો હળવા કરવાથી ભારતની સરકારી તેલ કંપનીઓ પર આયાત ખર્ચનો બોજ ઓછો થઈ શકે છે.

આ ફેરફારો આખરે ગ્રાહકોને ફાયદો પહોંચાડી શકે છે, કારણ કે LPG, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઘટી શકે છે. જો કે, ઈરાનનો નિર્ણય સીધા છૂટક ભાવ નક્કી કરતો નથી અને તાત્કાલિક ઘટાડાની ગેરંટી આપતો નથી. વૈશ્વિક ક્રૂડ તેલના ભાવ અને અન્ય આર્થિક પરિબળો ગ્રાહકો દ્વારા ચૂકવવામાં આવતી કિંમત નક્કી કરવાનું ચાલુ રાખશે.