જન્માષ્ટમી એ સનાતન ધર્મનો એક અત્યંત પ્રમુખ અને આસ્થાથી ભરેલો તહેવાર છે. આ પવિત્ર દિવસ ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુના આઠમા અવતાર એવા પુરુષોત્તમ શ્રીકૃષ્ણના પ્રાગટ્ય ઉત્સવ તરીકે સમગ્ર દેશમાં હર્ષોલ્લાસ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. જન્માષ્ટમીનો ઉત્સવ અવારનવાર બે દિવસ ઉજવાતો જોવા મળે છે, જેમાં પ્રથમ દિવસે સાધુ-સંન્યાસીઓ તથા શૈવ સંપ્રદાયના લોકો પૂજન કરે છે, જ્યારે બીજા દિવસે વૈષ્ણવ સંપ્રદાય અને વ્રજવાસીઓ દિવ્ય ઉત્સવ મનાવે છે.

પૌરાણિક કથાઓ મુજબ, ભાદરવા મહિનાની આઠમની રાત્રે બરાબર ૧૨ કલાકે મથુરાની કારાગૃહમાં એક દિવ્ય ચમત્કાર થયો હતો. જેલના મજબૂત તાળાં સ્વયં તૂટી ગયાં, કડક સુરક્ષામાં તૈનાત સૈનિકો ગાઢ નિંદ્રામાં સરી પડ્યા, અને આકાશમાં કાળાડિબાંગ વાદળો વચ્ચે વિજળીના કડાકા સાથે મુસળધાર વરસાદ શરૂ થઈ ગયો હતો. પરંતુ લોકોના મનમાં અવારનવાર એ જિજ્ઞાસા જાગે છે કે પરબ્રહ્મ શ્રીકૃષ્ણએ જન્મ લેવા માટે રાત્રે ૧૨ વાગ્યાનો જ સમય અને બુધવારનો જ દિવસ કેમ પસંદ કર્યો હતો?

ચંદ્રવંશ અને બુધવારનું પૌરાણિક રહસ્ય

જ્યોતિષ અને ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, દ્વાપર યુગમાં શ્રીકૃષ્ણએ ચંદ્રવંશમાં અવતાર લીધો હતો. ચંદ્રદેવ તેમના પૂર્વજ ગણાય છે અને બુધગ્રહ એ ચંદ્રદેવના પુત્ર છે. પોતાના કુળ અને વંશના પવિત્ર સંબંધને માન આપવા માટે શ્રીકૃષ્ણએ બુધવારના દિવસે પ્રગટ થવાનું પસંદ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત, જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં રોહિણીને ચંદ્રમાની સૌથી પ્રિય પત્ની અને અત્યંત શુભ નક્ષત્ર માનવામાં આવે છે. આ જ કારણસર ભગવાને પોતાના પ્રાગટ્ય માટે રોહિણી નક્ષત્રની દિવ્ય ઘડી પસંદ કરી હતી.

મધ્યરાત્રિ, આઠમ તિથિ અને ચંદ્રદેવની ઈચ્છા

શ્રીકૃષ્ણ સ્વયં સર્વશક્તિમાન, સ્વયંભૂ અને પરબ્રહ્મ છે. કૃષ્ણ પક્ષની આઠમ (અષ્ટમી) તિથિ એ શક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે, તેથી ભગવાને આ તિથિ પસંદ કરી હતી. ચંદ્રદેવની વર્ષોથી એવી આકાંક્ષા હતી કે વિષ્ણુ ભગવાને તેમના કુળમાં જન્મ લેવો અને તેઓ પોતાની પૂર્ણ કલાઓ સાથે તેમના પ્રત્યક્ષ દર્શન કરી શકે. ચંદ્રમા રાત્રિના સમયે જ પૂર્ણ ખીલે છે, તેથી પોતાના પૂર્વજ એવા ચંદ્રદેવની હાજરી અને સાક્ષીમાં ભગવાને મધ્યરાત્રિએ જન્મ લીધો હતો. તેમના જન્મની સાથે જ ધરતીથી લઈને આકાશ સુધી સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં નકારાત્મકતાનો નાશ થઈ સકારાત્મક ઊર્જા વ્યાપી ગઈ હતી.

જન્માષ્ટમી પૂજા અને મંત્ર જાપનું મહત્વ

જન્માષ્ટમીના પાવન અવસરે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પ્રસન્ન કરવા માટે તેમની વિધિવત પૂજા-અર્ચના કરવાની વિશેષ પરંપરા છે. પૂજન દરમિયાન 'કૃં કૃષ્ણાય નમઃ' (कृं कृष्णाय नम:) મંત્રનો કમળકાંટા અથવા તુલસીની માળાથી ઓછામાં ઓછો ૧૦૮ વાર જાપ કરવો અત્યંત કલ્યાણકારી માનવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાપૂર્વક આ મંત્રનો જાપ કરવાથી સાધકના તમામ કષ્ટો દૂર થાય છે અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના અસીમ આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.