કાર્તિક પૂર્ણિમાને દેવ દિવાળી કહેવામાં આવે છે. આ વર્ષે, દેવ દિવાળી 24 નવેમ્બરના રોજ ઉજવવામાં આવશે. કાશીમાં દેવ દિવાળી ફક્ત દીવા પ્રગટાવવા અને ઘાટોને પ્રકાશિત કરવાનો ઉત્સવ નથી; તે ભગવાન શિવ, માતા ગંગા, દેવતાઓ અને શાશ્વત પરંપરા સાથે પણ સંકળાયેલ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે, દેવતાઓ સ્વર્ગમાંથી કાશીમાં ઉતરે છે અને ગંગાના કિનારે દીવા પ્રગટાવવાના સાક્ષી બને છે. આ જ કારણ છે કે કાશીમાં દેવ દિવાળી ખૂબ જ ભક્તિ અને ઉત્સાહથી ઉજવવામાં આવે છે.
દેવ દિવાળીનું ધાર્મિક મહત્વ
દીવાઓને જ્ઞાન, પ્રકાશ અને શુભતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે, અને દેવ દિવાળીને દેવતાઓની દિવાળી કહેવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે દેવતાઓ સ્વર્ગમાંથી કાશીમાં ઉતરે છે અને ગંગાના કિનારે દીવા પ્રગટાવે છે. આ પ્રસંગે ભગવાન વિશ્વનાથ અને માતા ગંગાની પૂજા કરવાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ દિવસે લોકો પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરે છે અને ભગવાન વિષ્ણુ અને શિવની ધાર્મિક પૂજા કર્યા પછી દીવા ચઢાવે છે.
કાશીના 84 ઘાટ સાથે સંકળાયેલી ખાસ માન્યતાઓ
કાશીના ઘાટનો દેવ દિવાળી સાથે ખાસ સંબંધ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે કાશીના 84 ઘાટ 8.4 મિલિયન યોનિ (જીવન સ્વરૂપો)નું પ્રતીક છે. ગંગાના કિનારે આશરે 7 કિલોમીટરની ત્રિજ્યામાં ફેલાયેલા આ ઘાટ કાશીની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઓળખ છે. કાશીને પહેલા આનંદવન તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું. પાછળથી, તે કાશી અને પછી વારાણસી તરીકે ઓળખાતું ગયું. વારાણસી વરુણ અને અસી નદીઓ વચ્ચે સ્થિત પ્રદેશ સાથે સંકળાયેલ હોવાનું કહેવાય છે. અહીં, ગંગા ઉત્તર તરફ વહે છે, એટલે કે આ સ્થાન પર પ્રવાહ ઉત્તર તરફ વહે છે.
ઉત્તર-પ્રવાહ ગંગાના કિનારે સ્થિત કાશીમાં, દેવ દિવાળીનો તહેવાર દેવતાઓના આગમન અને સ્વાગતનું પ્રતીક છે. આ જ કારણ છે કે અહીં ઘાટ પર દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરા ખૂબ જ ભક્તિભાવથી મનાવવામાં આવે છે.
ત્રિપુરાસુરના વધની દેવ દિવાળીની વાર્તા
દેવ દિવાળી પાછળ ભગવાન શિવ અને ત્રિપુરાસુરના વધની પૌરાણિક કથા પ્રચલિત છે. વાર્તા અનુસાર, તારકાસુરને ત્રણ પુત્રો હતા, તારકક્ષ, કમલાક્ષ અને વિદ્યુન્માલી. તેમણે કઠોર તપસ્યા કરી અને ભગવાન બ્રહ્મા પાસેથી વરદાન મેળવ્યું. ત્યારબાદ, તેમણે સોના, ચાંદી અને લોખંડથી બનેલી ત્રણ વિશાળ ઇમારતો બનાવી. આ ઇમારતો ત્રણ નગરો અથવા ત્રિપુરા તરીકે જાણીતી બની. વરદાન અને તેમની શક્તિઓના પ્રભાવ હેઠળ, ત્રણેય રાક્ષસો દેવતાઓ અને ઋષિઓને હેરાન કરવા લાગ્યા. તેમના અત્યાચારોથી પરેશાન થઈને, દેવતાઓ ભગવાન વિષ્ણુ પાસે ગયા. ત્યારબાદ બધા દેવતાઓએ રાક્ષસોનો નાશ કરવા માટે ભગવાન શિવને પ્રાર્થના કરી.
દેવતાઓની પ્રાર્થના સ્વીકારીને, ભગવાન શિવે ત્રણેય નગરોનો નાશ કર્યો. તેમણે એક જ તીરથી ત્રણ નગરોનો નાશ કર્યો અને તારકક્ષ, કમલાક્ષ અને વિદ્યુન્માલીનો વધ કર્યો. આમ, ભગવાન શિવ ત્રિપુરાંતક તરીકે ઓળખાયા. ત્રિપુરાસુરના વધ પછી, દેવતાઓએ ભગવાન શિવની વિશેષ પૂજા કરી. આ ઘટના દેવ દિવાળી સાથે સંકળાયેલી છે. આ તહેવાર ભગવાન શિવના વિજય, દેવતાઓના સુખ અને ધર્મની સ્થાપનાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.