મધ્યપ્રદેશના સિહોરના અગ્રણી શેઠ જુમ્માલાલ રૂથિયા પરિવારના દાવા પર બ્રિટિશ સરકારે ઔપચારિક રીતે પ્રતિક્રિયા આપી છે. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, પરિવારે બ્રિટિશ સરકારને 35,000 રૂપિયાની યુદ્ધ લોન આપી હતી. યુકે સરકારે કેસ સંબંધિત વધારાના દસ્તાવેજોની વિનંતી કરીને પ્રતિક્રિયા આપી હતી. સરકારના પ્રતિભાવ બાદ, આ 109 વર્ષ જૂનો કેસ ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યો છે. જો કે, બ્રિટિશ સરકારે હજુ સુધી ચુકવણી અંગે નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી, પરંતુ વધુ તપાસ માટે દસ્તાવેજોની વિનંતી કરી છે.

વર્ષો પછી શોધાયેલા દસ્તાવેજો 1917ના યુદ્ધ લોનનું રહસ્ય ઉજાગર કર્યું

રૂથિયા પરિવારના જણાવ્યા મુજબ, 1917માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, બ્રિટિશ સરકારને યુદ્ધ કામગીરી, લશ્કરી રાશન અને અન્ય આવશ્યક ખર્ચાઓ માટે મોટી રકમની જરૂર હતી. તે સમયે, ભારત બ્રિટિશ શાસન હેઠળ હતું અને વિવિધ રજવાડાઓ તેમજ શ્રીમંત વ્યવસાયિક પરિવારો પાસેથી નાણાકીય સહાય માંગવામાં આવતી હતી. આ સંદર્ભમાં, સિહોરના તત્કાલીન શહેરના સ્વામી, જુમ્માલાલ રૂથિયાએ બ્રિટિશ સરકારને 35,000 રૂપિયાની યુદ્ધ લોન આપી હતી.

તે સમયે આ રકમ એક મોટી રકમ માનવામાં આવતી હતી. પરિવારના જણાવ્યા મુજબ, જુમ્માલાલ રૂથિયાનું 1937માં અવસાન થયું હતું, પરંતુ આ લોન સંબંધિત મૂળ દસ્તાવેજો, પત્રવ્યવહાર અને અન્ય રેકોર્ડ તેમના વસિયતનામામાં સાચવવામાં આવ્યા હતા. વર્ષો પછી, જૂના દસ્તાવેજોની તપાસ અને સંશોધન કરતી વખતે, પરિવારને આ ઐતિહાસિક રેકોર્ડ મળી આવ્યા. દસ્તાવેજો સપાટી પર આવ્યા પછી, પરિવારે આ જૂની લોન સંબંધિત મામલાને આગળ વધારવાનું નક્કી કર્યું.

પરિવારે કરોડો રૂપિયા રકમનો દાવો કર્યો

નાગર સેઠ વિનય રૂથિયા અને તેમના ભાઈ વિવેક રૂથિયાનો દાવો છે કે ૧૯૧૭માં આપવામાં આવેલી રૂ.૩૫,૦૦૦ની લોન આજના વ્યાજ દરો અને ફુગાવાના આધારે કરોડો રૂપિયા જેટલી છે. તેના આધારે, પરિવારે કાયદેસર રીતે બ્રિટિશ સરકાર સમક્ષ પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો છે. રૂથિયા પરિવારે એડવોકેટ શ્રીયાંશ રાનીવાલ દ્વારા યુકે સરકારના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ મેનેજમેન્ટ ઓફિસને ઈમેલ અને હાર્ડ કોપી દ્વારા કાનૂની નોટિસ મોકલી હતી. જવાબમાં, યુકે સરકારે કેસને સીધો રદ કર્યો ન હતો, પરંતુ તેના બદલે વધારાના દસ્તાવેજો અને માહિતી માંગી હતી. પરિવારના જણાવ્યા અનુસાર, વિનંતી કરાયેલા દસ્તાવેજો યુકેના રજિસ્ટ્રાર ઓફ ગિલ્ટ્સને સબમિટ કરવામાં આવશે, જ્યાં આ મામલાની વધુ તપાસ કરવામાં આવશે.

પરિવાર બધા દસ્તાવેજો તૈયાર કરી યુકે મોકલી રહ્યો છે

નાગર સેઠ વિનય રૂથિયા કહે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ, કોઈપણ સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રની તેની કાયદેસર નાણાકીય જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવાની જવાબદારી છે. તેના આધારે, પરિવાર હવે બધા જરૂરી દસ્તાવેજો તૈયાર કરીને યુકે સરકારને મોકલવાની પ્રક્રિયામાં છે. તેઓ કહે છે કે દસ્તાવેજો સબમિટ થયા પછી કાનૂની કાર્યવાહીનો આગળનો તબક્કો શરૂ થશે.

નિષ્ણાતો માને છે કે યુકે સરકારનો પ્રતિભાવ અને દસ્તાવેજો માટેની વિનંતી આ કેસમાં એક મહત્વપૂર્ણ વહીવટી પગલું છે, પરંતુ તેને ચુકવણીની અંતિમ મંજૂરી ગણી શકાય નહીં. આગળની પ્રક્રિયા દસ્તાવેજ ચકાસણી, રેકોર્ડ ચકાસણી અને કાનૂની ચકાસણી પર આધારિત રહેશે. આમ, આ કેસ ફક્ત સિહોરના સંદર્ભમાં જ નહીં, પરંતુ વસાહતી યુગના ઐતિહાસિક નાણાકીય દાવાઓના સંદર્ભમાં પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

દસ્તાવેજોની તપાસ કર્યા પછી યુકે સરકાર શું નિર્ણય લેશે?

સિહોરના નાગર સેઠ પરિવારનો આ દાવો ઇતિહાસ, વારસો અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની પ્રક્રિયાનું એક અનોખું ઉદાહરણ બની ગયો છે. જો દસ્તાવેજ ચકાસણી સફળ થાય છે અને દાવો સ્વીકારવામાં આવે છે, તો તે વસાહતી યુગના નાણાકીય વ્યવહારો સાથે સંકળાયેલા દુર્લભ કેસોમાંનો એક બની શકે છે. દસ્તાવેજોની તપાસ કર્યા પછી યુકે સરકાર આગળ શું નિર્ણય લે છે તેના પર હાલમાં બધાની નજર છે.