બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ માં જાહેર કરાયેલ ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (એફ એન્ડ ઓ) પર સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ (એસટીટી) માં વધારો ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવશે. સરકારે ફ્યુચર્સ કોન્ટ્રેક્ટ્સ પર એસટીટી ૦.૦૨ટકા થી વધારીને ૦.૦૫ ટકા કર્યો છે. ઓપ્શન્સ પ્રીમિયમ પરનો ટેક્સ ૦.૧ ટકાથી વધારીને ૦.૧૫ ટકા કરવામાં આવ્યો છે, અને ઓપ્શન એક્સરસાઇઝ પરનો ટેક્સ ૦.૧૨૫ ટકાથી વધારીને ૦.૧૫ ટકા કરવામાં આવ્યો છે. આ પગલું ડેરિવેટિવ્ઝ સેગમેન્ટમાં, ખાસ કરીને રિટેલ રોકાણકારોમાં, અતિશય સટ્ટાબાજીને નિયંત્રિત કરવાના હેતુથી લેવામાં આવ્યું છે. એ નોંધવું યોગ્ય છે કે તાજેતરના વર્ષોમાં આ અંગે ચિંતાઓ વધી છે. સેબીના અભ્યાસો અનુસાર, ૯૦ટકા થી વધુ રિટેલ રોકાણકારો એફએન્ડઓ ટ્રેડિંગમાં નુકસાન સહન કરે છે.

તાજેતરનો એસટીટી વધારો રિટેલ રોકાણકારોને ડેરિવેટિવ્ઝ સેગમેન્ટમાં ભાગ લેવાથી નિરાશ કરવા માટે લેવામાં આવેલું પહેલું પગલું નથી. અગાઉ, સેબીએ નવેમ્બર 2024 માં ઘણા પગલાં લીધા હતા. જેમ કે ફરજિયાત અપફ્રન્ટ પ્રીમિયમ ચુકવણી, ચોક્કસ સ્પ્રેડ લાભો પર પ્રતિબંધો અને એક્સપોઝર મર્યાદા કડક કરવી, જેથી આ સેગમેન્ટમાં વધુ પડતી પ્રવૃત્તિને નિયંત્રિત કરી શકાય.

આ પગલાં છતાં, ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિ મજબૂત રહે છે. બીએસ રિસર્ચ બ્યુરોના ડેટા અનુસાર, છેલ્લા પાંચ મહિનામાં નિફ્ટી 50 ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સ માટે પ્રીમિયમ ટર્નઓવર સતત વધ્યું છે. નવેમ્બર 2025 માં કુલ ટર્નઓવર રૂ. 9.13 લાખ કરોડ હતું, જે ડિસેમ્બર 2025 માં વધીને રૂ. 9.46 લાખ કરોડ થયું. ત્યારબાદ તે જાન્યુઆરી 2026 માં રૂ. 11.53 લાખ કરોડ અને ફેબ્રુઆરી 2026 માં રૂ. 12.83 લાખ કરોડ થયું. 23 માર્ચ સુધીમાં, આ આંકડો રૂ. 11.42 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયો છે, જે આ સેગમેન્ટમાં સતત મજબૂત પ્રવૃત્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

તાજેતરના મહિનાઓમાં બજારની વધેલી અસ્થિરતાને કારણે પ્રીમિયમ ટર્નઓવરમાં આ તીવ્ર વધારો થયો છે. ૨૦૨૬ માં અત્યાર સુધીમાં ભારત વીઆઈએક્સ ૧૫૦ ટકાથી વધુ વધ્યો છે. ફક્ત છેલ્લા મહિનામાં જ, આ વોલેટિલિટી ઇન્ડેક્સ લગભગ ૭૫ટકા વધીને ૨૫ ની આસપાસ પહોંચ્યો છે, જે બજારની વધતી જતી અસ્થિરતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વિશ્લેષકો માને છે કે એસટીટીમાં વધારાનો ટૂંકા ગાળાનો પ્રભાવ પડી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે ટ્રેડિંગ વર્તણૂક પર તેની કોઈ ખાસ અસર નહીં પડે.

એચડીએફસી સિક્યોરિટીઝના સિનિયર ટેકનિકલ રિસર્ચ એનાલિસ્ટ વિનય રાજાણીએ જણાવ્યું હતું કે એસટીટીમાં વધારાથી રિટેલ રોકાણકારો અને ઉચ્ચ-આવર્તન વેપારીઓ માટે ટ્રેડિંગ ખર્ચમાં સીધો વધારો થશે, જેનાથી પહેલાથી જ ઓછા માર્જિન પર દબાણ આવશે. તેમણે કહ્યું, આનાથીએફ એન્ડ ઓ વોલ્યુમમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે, પરંતુ અસર લાંબા સમય સુધી ટકી શકશે નહીં. તેમનું માનવું છે કે રિટેલ ભાગીદારી ટૂંકા સમય માટે ઘટી શકે છે, જ્યારે સંસ્થાકીય હેજિંગ ચાલુ રહી શકે છે. નવેમ્બર ૨૦૨૫ માટે ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સ કોન્ટ્રેક્ટની કુલ સંખ્યા ૨.૫૯ બિલિયન હતી. ડિસેમ્બરમાં આ સંખ્યા વધીને ૨.૯૯ બિલિયન અને જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં ૩.૫૬ બિલિયન થઈ ગઈ. ફેબ્રુઆરીમાં, તે થોડી ઘટીને ૩.૫૫ બિલિયન થઈ ગઈ. માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં, કોન્ટ્રેક્ટ્સની કુલ સંખ્યા ૨.૩૪ બિલિયન નોંધાઈ.