દરેક માતા-પિતાની ઈચ્છા હોય છે કે તેમનું બાળક અભ્યાસમાં સારું હોય, પરંતુ તેની સાથે સંસ્કારી, સમજદાર, દયાળુ અને આત્મવિશ્વાસથી ભરપૂર પણ બને. આજના સ્પર્ધાત્મક સમયમાં માત્ર સારા માર્ક્સ કે મોટી નોકરીને જ સફળતાનું માપદંડ માનવામાં આવતું નથી. બાળક મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકે, બીજાનું સન્માન કરે અને પોતાના મન પર નિયંત્રણ રાખી શકે, તો તેને સાચી સફળતા કહી શકાય.

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના જીવન અને ભગવદ્‌ગીતાના ઉપદેશોમાં બાળકોના વ્યક્તિત્વ વિકાસ માટે અનેક પ્રેરણાદાયી ગુણો જોવા મળે છે. માતા-પિતા રોજિંદા જીવનની નાની-નાની આદતો અને પોતાના વર્તન દ્વારા બાળકોમાં આ ગુણો વિકસાવી શકે છે.

1. સત્ય બોલવાની આદત

બાળકને સાચું બોલવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાથી તેમાં જવાબદારી અને વિશ્વાસની ભાવના વિકસે છે. બાળક ભૂલ કરે ત્યારે તરત ઠપકો આપવાને બદલે તેને સત્ય કહેવાની તક આપવી જોઈએ. માતા-પિતાએ પણ બાળકો સામે ઈમાનદારીનું ઉદાહરણ પૂરું પાડવું જોઈએ.

2. આત્મસંયમ

મોબાઇલ, ગેમિંગ અને સોશિયલ મીડિયાના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે બાળકો માટે આત્મસંયમ ખૂબ જરૂરી છે. સ્ક્રીન ટાઈમના નિયમો નક્કી કરવા, અભ્યાસ-રમત-મનોરંજન વચ્ચે સંતુલન રાખવા અને દરેક માંગ તરત પૂરી ન કરવાની ટેવ બાળકમાં આત્મનિયંત્રણ વિકસાવી શકે છે.

3. દયા અને કરુણા

બાળક માત્ર પોતાના વિશે ન વિચારે પરંતુ બીજાની લાગણીઓને પણ સમજે તે જરૂરી છે. જરૂરિયાતમંદની મદદ કરવી, પશુ-પક્ષીઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલ રહેવું અને મિત્રો સાથે વસ્તુઓ વહેંચવી જેવી નાની આદતો બાળકને દયાળુ બનાવે છે.

4. ક્ષમા અને સહનશીલતા

બાળકોમાં નાની બાબતે ગુસ્સો આવવો સામાન્ય છે. તેમને સમજાવવું જોઈએ કે દરેક ભૂલનો જવાબ ગુસ્સા કે બદલા દ્વારા આપવો જરૂરી નથી. પોતાની લાગણીઓ શબ્દોમાં વ્યક્ત કરવી અને જરૂર પડે ત્યારે માફી માંગવી તથા બીજાને માફ કરવું શીખવવું જોઈએ.

5. શાંત અને સ્થિર મન

પરીક્ષામાં ઓછા માર્ક્સ, રમતગમતમાં હાર કે મિત્રો સાથેના વિવાદ જેવી પરિસ્થિતિમાં બાળકને શાંત રહેતા શીખવવું જરૂરી છે. નિષ્ફળતા માટે અપમાન કરવાને બદલે તેને શીખવાની તક તરીકે સમજાવવી જોઈએ. અન્ય બાળકો સાથે સરખામણી કરવાનું પણ ટાળવું જોઈએ.

6. જ્ઞાન અને યોગ્ય નિર્ણય

બાળકના પ્રશ્નોને દબાવવાને બદલે તેને વિચારવા અને તર્ક કરવાની તક આપવી જોઈએ. પુસ્તકો વાંચવાની ટેવ સાથે કોઈ નિર્ણયના ફાયદા-નુકસાન અંગે તેની સાથે ચર્ચા કરવાથી તેની સમજણ વિકસે છે.

7. ધૈર્ય અને દૃઢ નિશ્ચય

મુશ્કેલી આવે ત્યારે હાર ન માનવી અને પ્રયાસ ચાલુ રાખવો એ મહત્વનો ગુણ છે. બાળકો માટે નાના અને વાસ્તવિક લક્ષ્યાંક નક્કી કરી, પરિણામ કરતાં તેમના પ્રયાસની પ્રશંસા કરવી જોઈએ.

આ રીતે શ્રીકૃષ્ણના આદર્શોમાંથી સત્ય, આત્મસંયમ, કરુણા, ક્ષમા, શાંતિ, જ્ઞાન અને દૃઢતાના ગુણ બાળકોના જીવનમાં ઉતારવામાં આવે તો તેઓ માત્ર કારકિર્દીમાં સફળ નહીં, પરંતુ એક સારા અને જવાબદાર વ્યક્તિ તરીકે પણ વિકસી શકે છે.