ગુજરાત માટે આ વર્ષે ચોમાસાની છેલ્લી આશા સપ્ટેમ્બર પર ટકેલી છે, પરંતુ એ મહિનો પણ વરસાદની દૃષ્ટિએ નબળો રહેવાનો સંકેત મળી રહ્યો છે. યુરોપિયન સેન્ટર ફોર મીડિયમ-રેન્જ વેધર ફોરકાસ્ટ્સના (ઇસીએમડબલ્યુએફ) મોડેલમાં સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ગુજરાત સહિત પશ્ચિમ, મધ્ય અને ઉત્તર ભારતના મોટા વિસ્તારમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ પડવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. ચિંતાની સૌથી મોટી બાબત એ છે કે સપ્ટેમ્બર દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની ઋતુનો છેલ્લો મહિનો છે. એટલે સપ્ટેમ્બરમાં પણ વરસાદ ઓછો રહે તો ત્યાર પછી વરસાદની ખાધ પૂરી કરવા માટે ચોમાસાનો સમય જ બાકી નહીં રહે. ભારતમાં જૂનથી સપ્ટેમ્બર સુધીના ચાર મહિના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની મુખ્ય ઋતુ ગણાય છે. સપ્ટેમ્બર પછી મોન્સૂન વિદાય લેવાનું શરૂ કરી દે છે. તેથી જુલાઈ કે ઓગસ્ટમાં વરસાદ ઓછો પડે તો પછીના મહિનામાં તેની ભરપાઈ થવાની શક્યતા રહે છે, પરંતુ સપ્ટેમ્બરમાં પડેલી ખાધ માટે આવી તક રહેતી નથી. આ જ કારણથી ઇસીએમડબલ્યુએફ નું સપ્ટેમ્બર માટેનું વર્તમાન અનુમાન ગુજરાત સહિત અનેક રાજ્યો માટે વધારે ચિંતાજનક બન્યું છે. ઇસીએમડબલ્યુએફ ના તાજા મોડેલ પ્રમાણે ગુજરાત ઉપરાંત મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, દિલ્હી, પંજાબ, હરિયાણા, ચંડીગઢ, તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશના અનેક વિસ્તારોમાં સપ્ટેમ્બરનો વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહી શકે છે. પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારતના કેટલાક વિસ્તારોને મોડેલમાં અત્યંત ઓછા વરસાદની સંભાવના દર્શાવતી શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. ગુજરાત માટે આ આગાહીનું મહત્વ વિશેષ છે. ચોમાસાના પહેલા ત્રણ મહિનામાં જે વિસ્તારોમાં પૂરતો વરસાદ ન થયો હોય ત્યાં સપ્ટેમ્બર વરસાદની ખાધ સરભર કરવાની છેલ્લી તક હોય છે. સપ્ટેમ્બરમાં સારા વરસાદથી જળાશયોમાં નવી આવક થાય છે, જમીનમાં ભેજ વધે છે અને ખરીફ પાકને અંતિમ તબક્કામાં જરૂરી પાણી મળી રહે છે. પરંતુ સપ્ટેમ્બર પણ નબળો જાય તો ચોમાસાની સમગ્ર સિઝનનો વરસાદ ઓછો રહી જવાની શક્યતા વધી જાય છે. ખેડૂતો માટે પણ સપ્ટેમ્બર અત્યંત મહત્વનો છે. કપાસ, મગફળી, સોયાબીન, મકાઈ અને અન્ય ખરીફ પાક ખેતરમાં ઊભા હોય ત્યારે જમીનમાં પૂરતી ભેજ જરૂરી રહે છે. સપ્ટેમ્બરમાં લાંબો વરસાદી વિરામ આવે અથવા સમગ્ર મહિનો સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદ સાથે પસાર થાય તો પાકની ઉત્પાદકતા પર તેની અસર પડી શકે છે. ખાસ કરીને જ્યાં સિંચાઈની પૂરતી સુવિધા નથી એવા વિસ્તારો માટે ચોમાસાના અંતિમ વરસાદનું મહત્વ વધારે રહે છે. જળાશયો માટે પણ સપ્ટેમ્બર છેલ્લો મોટો વરસાદી અવસર છે. ચોમાસાની વિદાય પહેલાં પડતો વરસાદ ડેમ, તળાવો અને ભૂગર્ભ જળના સંગ્રહમાં વધારો કરે છે. આ પાણી માત્ર ખેતી માટે નહીં પરંતુ આગામી ઉનાળા સુધી પીવાના પાણીના આયોજન માટે પણ મહત્વનું બને છે. તેથી સપ્ટેમ્બરનો વરસાદ ઓછો રહે તો તેની અસર માત્ર ચાલુ ખરીફ સિઝન સુધી મર્યાદિત નહીં રહે અને આગામી મહિનાઓના જળવ્યવસ્થાપન પર પણ પડી શકે છે. ઇસીએમડબલ્યુએફ નું અનુમાન જોકે હવામાન મોડેલ આધારિત લાંબા ગાળાનો સંકેત છે અને તેને ચોક્કસ આગાહી તરીકે જોવો યોગ્ય નથી. સપ્ટેમ્બર નજીક આવતાં લો-પ્રેશર સિસ્ટમ, મોન્સૂન ટ્રફ, અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીની પરિસ્થિતિ તથા અન્ય હવામાન પરિબળોને કારણે સ્થિતિ બદલાઈ પણ શકે છે. છતાં અત્યારે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે ચોમાસું હવે તેના અંતિમ તબક્કા તરફ જઈ રહ્યું છે. ઓગસ્ટ પછી માત્ર સપ્ટેમ્બર જ હાથમાં રહેશે. એ મહિનો પણ ઇસીએમડબલ્યુએફના અનુમાન પ્રમાણે ઓછા વરસાદ સાથે પસાર થાય તો ગુજરાત સહિત દેશના અનેક વિસ્તારો માટે વરસાદની ખાધ ભરવાનો દરવાજો ચોમાસાની વિદાય સાથે જ બંધ થઈ જશે.