દ્વારકા જિલ્લાના નાના-મોટા ૧૫ ડેમમાં માત્ર ૧ થી ૨ ટકા પાણી

ખેડૂતો-પશુપાલકોને ભગવાન ભરોસે છોડી દેવાયા?: ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખેડૂતોને પાણી ટેન્કર તેમજ પશુપાલકોને ઘાસચારો માત્ર આશ્ર્વાસન પૂરતો

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં જળસંકટ હવે માત્ર ચિંતાનો વિષય નથી રહ્યો, પરંતુ ગ્રામ્ય જીવન, ખેતી અને પશુપાલન સામે ઊભું થયેલું ગંભીર સંકટ બની ગયું છે. જિલ્લાના ૧૫ જેટલા નાના-મોટા સિંચાઈ જળાશયોમાં માત્ર ૧ થી ૨ ટકા જેટલો જળજથ્થો બચ્યો હોવાની સ્થિતિ સામે આવી છે. બીજી તરફ, પાણીના અભાવે ખેડૂતો અને પશુપાલકોની મુશ્કેલીઓ વધી રહી છે. ત્યારે સવાલ એ ઊભો થાય છે કે, શું સરકાર અને તંત્રએ સંભવિત જળસંકટને પહોંચી વળવા માટે સમયસર આયોજન કર્યું હતું કે હવે પરિસ્થિતિ વણસ્યા બાદ રાહતના પગલાંની રાહ જોવાઈ રહી છે?

વરસાદની અછતની સીધી અસર દેવભૂમિ દ્વારકાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં જોવા મળી રહી છે. ખેડૂતોના જણાવ્યા અનુસાર, તેમની પાસે માંડ ૧૫ દિવસ ચાલે એટલો જ પાણીનો જથ્થો બચ્યો છે. સિંહણ ડેમમાં પણ માત્ર એક ટકા જેટલું પાણી બાકી હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ સ્થિતિમાં ખેતી કેવી રીતે ટકશે, પશુધનને પાણી ક્યાંથી મળશે અને ગામડાંના લોકોને પીવાનું પાણી કેવી રીતે પૂરું પાડવામાં આવશે, તેવા સળગતા સવાલો ઊભા થયા છે. પાણીના અભાવે પશુપાલન વ્યવસાય પર પણ ગંભીર સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. ઘાસચારાની અછત સમસ્યાને વધુ વિકટ બનાવી રહી છે. જો તાત્કાલિક વ્યવસ્થા નહીં થાય તો પશુઓને અન્ય વિસ્તારોમાં ખસેડવાની ફરજ પડી શકે છે. આ પરિસ્થિતિ માત્ર ખેડૂતોની આર્થિક મુશ્કેલી પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ગ્રામ્ય અર્થતંત્રને પણ મોટો ફટકો પહોંચાડી શકે છે.

સૌથી ગંભીર સવાલ એ છે કે, જ્યારે જિલ્લાના જળાશયોમાં પાણીનો જથ્થો તળિયે પહોંચવા લાગ્યો છે, ત્યારે અસરગ્રસ્ત ગામો માટે કાયમી અને તાત્કાલિક રાહતની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક રીતે કરવામાં આવી રહી છે? પાણીના આયોજનની જવાબદારી ધરાવતા તંત્રએ સંકટના સમયે માત્ર આંકડાઓ અને યોજનાઓની વિગતો આપવાથી સંતોષ માનવાનો નથી; લોકોને વાસ્તવમાં કેટલું પાણી મળી રહ્યું છે અને આગામી દિવસો માટે શું વ્યવસ્થા છે તેનો સ્પષ્ટ જવાબ આપવો જરૂરી છે. ખેડૂતો અને પશુપાલકોને પાણી તથા ઘાસચારા માટે વલખાં મારવાની નોબત આવે તે પહેલાં જ સરકાર દ્વારા આગોતરું આયોજન થવું જોઈએ. હવે જ્યારે જળાશયોમાં માત્ર એકથી બે ટકા પાણી બચ્યાની સ્થિતિ સામે આવી છે, ત્યારે સરકારી તંત્રની તૈયારી અને આયોજનની અસરકારકતા અંગે સવાલો ઊઠવા સ્વાભાવિક છે.

સિંચાઈ અધિકારી જે. જે. પટેલના જણાવ્યા અનુસાર, જિલ્લામાં ૧૫ સિંચાઈ યોજનાઓ હેઠળ હાલ માત્ર એકથી બે ટકા જેટલો જ પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. જોકે, જામ ખંભાળિયા શહેરની જીવાદોરી ગણાતા ઘી ડેમમાં સૌની યોજના મારફતે છેલ્લા એક મહિનાથી પાણી ઠાલવવામાં આવી રહ્યું છે. ઘી ડેમમાં ૩૩ ક્યુસેક પાણી પહોંચાડવામાં આવતાં હાલ દોઢ મહિના સુધી ચાલે એટલો જળસંગ્રહ થયો હોવાનું જણાવાયું છે. અહેવાલ મુજબ, ઘી ડેમમાં આશરે નવ એમસીએફટી પાણીની આવક થઈ છે, આ વિગતો દર્શાવે છે કે પાણી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા શક્ય છે, પરંતુ સવાલ એ છે કે દ્વારકા જિલ્લાના પાણી માટે તરસતા ગામડાંઓ સુધી આવી રાહત ક્યારે અને કેટલી પહોંચશે?

શહેર માટે ઘી ડેમમાં પાણી પહોંચાડવાની કામગીરી થઈ રહી છે, તે આવકારદાયક છે; પરંતુ ગ્રામ્ય વિસ્તારોના ખેડૂતો અને પશુપાલકોની મુશ્કેલીઓ પણ એટલી જ ગંભીરતાથી જોવી પડશે. પીવાના પાણીની જરૂરિયાતને પ્રાથમિકતા આપવી અનિવાર્ય છે, પરંતુ તેની સાથે પશુધન માટે પાણી, ઘાસચારો અને ખેતીને બચાવવા માટેની વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ અંગે પણ તાત્કાલિક નિર્ણય લેવો જરૂરી છે. સરકારની સૂચના બાદ સિંચાઈ માટે પાણી છોડવા અંગે નિર્ણય લેવાશે તેવી સ્થિતિમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોના લોકોને રાહ જોવી પડે તો સંકટ વધુ ઘેરું બની શકે છે.

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ખેડૂતો અને પશુપાલકોની માંગણી સ્પષ્ટ છે: સરકાર તાત્કાલિક અસરથી જળસંકટગ્રસ્ત ગામોની યાદી તૈયાર કરે, પીવાના પાણીનું નિયમિત વિતરણ સુનિશ્ચિત કરે, જરૂરિયાત મુજબ ટેન્કર દ્વારા પાણી પહોંચાડે અને પશુઓ માટે પાણી તથા ઘાસચારાની વ્યવસ્થા કરે. સાથે જ, ઉપલબ્ધ જળસંગ્રહ અને આગામી દિવસોમાં પાણી પહોંચાડવાની યોજનાની પારદર્શક વિગતો જાહેર કરવામાં આવે. કયા ગામને કેટલું પાણી મળશે, ક્યારે મળશે અને પશુધન બચાવવા માટે શું પગલાં લેવાશે, તેનો સ્પષ્ટ જવાબ ગ્રામજનોને મળવો જોઈએ.
જળસંકટ જેવી ગંભીર પરિસ્થિતિમાં ખેડૂતો અને પશુપાલકોને આશ્વાસન નહીં, પરંતુ નક્કર રાહતની જરૂર છે. વરસાદ ઓછો પડવો કુદરતી પરિબળ હોઈ શકે, પરંતુ પાણીની અછત સામે આગોતરું આયોજન, સંસાધનોનો યોગ્ય ઉપયોગ અને સમયસર સહાય પૂરી પાડવાની જવાબદારી સરકાર અને તંત્રની છે. જો સમયસર પગલાં નહીં લેવાય તો તેની કિંમત ખેડૂતોને પાકના નુકસાનથી અને પશુપાલકોને પશુધન ગુમાવવાના જોખમથી ચૂકવવી પડી શકે છે. હવે સરકાર માટે કસોટી એ છે કે તે જળસંકટગ્રસ્ત ગ્રામ્ય વિસ્તારોને માત્ર જાહેરાતો અને આશ્વાસન આપશે કે ખરેખર પાણી અને ઘાસચારો પહોંચાડીને લોકોને રાહત આપશે?